Zima 1978/79 . Wspomnienia.

Zimno? Kiedyś to dopiero były zimy. Bywało, że temperatury spadały do -30 stopni Celsjusza, zaspy śniegu były wyższe niż płoty, bywało, że sięgały po dachy, a mieszkańcy musieli tworzyć korytarze w śniegu, pchać grzęznące fiaty, a nawet autobusy. Wiele miejscowości było odciętych od świata, stanęła komunikacja, od mrozu pękały linie energetyczne i szyny kolejowe, w szkołach przedłużono ferie, brakowało prądu, nie dowożono chleba, a pociągi spóźniały się po dwa dni. Taka była rzeczywistość w Polsce, również na Zamojszczyźnie, podczas zimy stulecia na przełomie 1978 i 1979 roku. Dojazdy i powroty ze szkoły były trudne , a czasem wręcz niemożliwe. Tak bylo i u bas w hrubieszowskiem. Niech kilka pamiatkowych zdjęć przybliży Państwu tamten ekstremalny czas.

Pomimo mrozu handel uliczny nie ustawał.

Do odkopywania i udrażniania dróg stawali wszyscy.

Handlowało się czym kto miał.

Pomoc przy wypychaniu auta była rzeczą normalną.

A na sankach pewnie zboże.

Gdzieś w Hrubieszowie.

Koguta pani życzy ?

Tak się kiedyś warzyło.

Pojechałbym na kulig na takich sankach.

Autobus przyjedzie ... albo i nie ...

Mróz nie straszny .

Najlepszy srodek lokomocji.

Czepianie się sań było ciekawe i emocjonujące o ile nie oberwało się batem od woźnicy.

A tu inny maluch wypychany z zaspy.

Krwawa Wigilia w Ihrowicy .

Szykowaliśmy się do wieczerzy wigilijnej, gdy prawie równocześnie z serią karabinową i dźwiękiem sygnaturki usłyszeliśmy ujadanie psów i podejrzane hałasy w pobliżu naszego domu. Na te odgłosy matce wypadły z rąk talerze, na których niosła opłatki z miodem. Krzyknęła: - Dzieci uciekajmy bo mordują! Ten krzyk i brzęk rozbijanych talerzy słyszę do dziś. Siostra rzuciła się do okna i uchylając okiennicę zawołała: - Idą do nas. Wszyscy wypadli do sieni, by uciekać na strych. Wiedziałem czym to grozi i siłą ściągnąłem matkę i brata Kazika z drabiny. - Chodźcie za mną! – rozkazałem. Chciałem uciekać przez pokój na wschód, ale okazało się, że drzwi do pokoju były zamknięte. Matka wcześniej odruchowo zamknęła je na klucz, który schowała w kieszeni, o czym w panice zapomniała. A na stole w zamkniętym pokoju leżała moja broń ... O naszym życiu decydowały sekundy. Mordercy szli od południa więc szybko otworzyłem okno w kuchni wychodzące na północ. Wypychałem wszystkich kolejno. Zdążyliśmy. Wyskoczyłem jako ostatni i jeszcze przymknąłem za sobą okno. Z naszego podwórka uciekliśmy przez dziurę w płocie do obejścia sąsiada Ukraińca. Bez jego wiedzy skryliśmy się na strychu obory. Gdy wszyscy znaleźli się już na górze, wciągałem za sobą drabinę. Wtedy usłyszeliśmy, jak jeden z napastników, którzy byli już pod drzwiami naszego domu, zawołał po polsku: - Janek ty jesteś? Janek, ty jesteś? Otwórz. Jego głos wydał mi się dziwnie znajomy. Trwale go zapamiętałem. - Przyszli twoi koledzy z domu ludowego - powiedziała do mnie matka. - Ciszej, bo nas usłyszą – uciszyłem mamę pewny, że się myli. W tej samej chwili wszystko się wyjaśniło. Łomem i siekierami napastnicy zaczęli rozbijać drzwi domu. Wdarli się do środka i szukali przede wszystkim domowników. Uratowało nas zamknięte okno, bo szukali tylko wewnątrz budynku. Słyszeliśmy ich głosy:- Zdieś ich niet i zdieś ich niet. Słyszalność tego wieczoru była doskonała. Słowa, odgłosy, strzały niosły się daleko z powodu zmrożonej pokrywy śnieżnej i kilkustopniowego mrozu. Słyszeliśmy jak bandyci szukając nas na strychu w sianie zaczepiali o blachę dachu, jak do siebie mówili. W tym czasie z plebani dochodziły do nas wyraźne odgłosy rozbijanych drzwi i okien. Walenie siekierami przeplatało się z trzaskiem wyłamywanego drewna. Po jakimś czasie usłyszeliśmy straszliwy lament kobiet od Białowąsów „Głąbów”. Była tam babcia, matka, trzy córki i mieszkająca z nimi zaprzyjaźniona nauczycielka z Cebrowa. W czasie napadu uciekły na strych zamykając za sobą właz. Teraz paliły się żywcem, gdyż Ukraińcy podpalili ich dom. Tego wołania Boga i ludzi o pomoc opisać nie potrafię. To był jakiś koszmar. Chwilami dłońmi zatykałem uszy. Do końca życia nie zapomnę ich przerażonych, wręcz oszalałych z bólu krzyków. Kobiety te doznały piekła na ziemi. Tymczasem ci, którzy włamali się do naszego domu, pobiegli dokonywać dalszych mordów, ale dwóch uzbrojonych ludzi pozostało u nas na czatach. Stali w ukryciu zachowując ciszę. Z pewnością byli to miejscowi nacjonaliści, którzy nas znali. Mieli nas zabić, gdybyśmy się tylko pojawili. Blask bijący od palących się polskich zagród sprawiał, że we wsi było widno jak w słoneczny dzień. Ze strychu widziałem wszystko jak na dłoni. Pamiętam nawet taki szczegół, że łąkami przy rzeczce na koniu jechał i szukał po zaroślach ukrywających się Polaków mężczyzna w dużej kozackiej czapie z automatem przewieszonym przez pierś. Nikogo nie znalazł. Kiedy zbliżył się do nas słychać było, że nucił sobie jakąś pieśń. Tak, Ukraińcy to muzykalny naród ... Na strychu siedzieliśmy wszyscy do czasu, gdy nieludzkie wycie palących się kobiet stało się nie do wytrzymania. Nie sposób było tego słuchać siedząc na strychu. Pierwsza nie wytrzymała nerwowo siostra Stasia. Siłą wyrwała łatę ze strzechaczami, spuściła czteroletnią siostrzenicę Kazię i sama zeskoczyła na ziemię za nią. Z dzieckiem pobiegła do piwnicy pod naszą stodołą. Za nią podążyła matka z bratem Kazikiem. Dołączył do nich mężczyzna mieszkający u sąsiadów - pan Czumalski, który cudem uniknął śmierci w czasie napadu na jego dom w Berezowicy Małej w lutym 1944 r. W tym czasie inni Ukraińcy zajechali furmanką na nasze podwórko i zaczęli rabunek. Następnie podpalili dom wraz ze stodołą. Ukrytym w piwnicy brakowało powietrza do oddychania, czekali jednak z wyjściem zanim rabusie i podpalacze oddalą się. Siostra z dzieckiem po wybiegnięciu z piwnicy uciekając wpadła do dołu po kartoflach i przesiedziała tam do rana. Matka z bratem ukryta się w oborze u sąsiada Ukraińca za jego zgodą. Do mieszkania bał się jednak ich wpuścić. Ja pozostałem na strychu do rana. Świtało, kiedy usłyszałem rozmowy po polsku. Z ukrycia zobaczyłem, że po pogorzelisku z naszego domu chodzi kuzyn Kazimierz Białowąs, syn Sylwestra, z drugą jeszcze osobą. Szukali naszych zwęglonych ciał. Zszedłem ze strychu, a kuzyn zapytał: - Gdzie są pozostali z rodziny? Wskazałem miejsce ukrycia. Wtedy wróciła też matka z bratem i siostra z dzieckiem. Widząc pogorzelisko matka zaczęła płakać. – Jak będziemy teraz żyć? – pytała przez łzy. Wtedy kuzyn zwracając się do mojej mamy powiedział: - Niech ciocia nie płacze. Dobrze, że wszyscy żyjecie. Ja już nie mam matki, zabili. Mówił to przyciszonym, żałosnym głosem powstrzymując łzy. Zapytałem, kogo jeszcze zabili. - Chodź to zobaczysz – odpowiedział. Poszliśmy w stronę kościoła. Za studnią, naprzeciwko plebanii, w przydrożnym rowie leżała najmłodsza córka Białowąsów „Głąbów” - Stefcia. Owinięta była w naszą pierzynę, którą musieli zgubić rabusie. Już nie żyła. Chociaż ciało jej było mocno popękane i częściowo spalone, ocalał od ognia długi warkocz splecionych włosów. Oczy miała otwarte. Przez uchylone usta widać było śnieżnobiałe zęby. Wszyscy, którzy się jej wtedy przyglądali, płakali. Stefcia była piękną, 13 letnią dziewczyną, wyrośniętą, zgrabną i zawsze uśmiechniętą. Tak ją zapamiętałem. Stała się dla nas symbolem cierpienia pomordowanych Ihrowiczań. Był to widok szczególnie tragiczny i przygnębiający. Kto ją wtedy widział martwą, leżącą w rowie na tle dymiących jeszcze zabudowań, z całą pewnością zapamiętał na całe życie . Postaliśmy chwilę nad jej zwłokami i poszliśmy na plebanię. Przed budynkiem leżał zastrzelony pies. Masywne drzwi ganku były połamane. Wszędzie pełno śladów po uderzeniach siekier i łomów. Ze środka wychodzili zapłakani ludzie. Nie mogłem tego znieść i nie wszedłem do środka, gdzie leżały porąbane zwłoki ks. Szczepankiewicza, jego matki, siostry i brata. Może podświadomie chciałem zapamiętać księdza żywego, pełnego powagi i dostojeństwa, choć czasem również wesoło żartującego z ludźmi? Nie wiem. Byłem wtedy 17 letnim, wrażliwym chłopcem . Jak twierdzą ludzie, którzy weszli wtedy na plebanię, był to krwią ociekający widok. W pomieszczeniu była dosłownie ogromna kałuża krwi ... Spod plebanii poszliśmy przez wieś w kierunku południowym. Przy studni koło Bojka Jantocha leżał Antoni Białowąs zwany „Wusaj” z racji dorodnych wąsów. Dostał strzał w prawy policzek. Po drugiej stronie drogi leżeli Aniela i Franciszek Białowąsowie wraz z babcią Julią. A z lewej strony, w bramie - Maria i Franciszek Białowąsowie „Wojtkoho Wicka”. Wystarczyło mi tych przeżyć. Nie chciałem więcej oglądać tych okropności, skrwawionych zwłok ludzi żyjących jeszcze przed paroma godzinami, osób które od lat znałem i szanowałem. Wróciłem na nasze podwórko i trochę ogrzałem się od dopalających się zgliszcz rodzinnego domu. Czas płynął, zaczęliśmy szykować się do ucieczki. Ktoś z sąsiadów przyszedł z wiadomością, że zbierają pomordowanych i saniami będą ich wieźć na cmentarz. Czekaliśmy przy drodze. Ukraińcy prawie nie pokazywali się. Stali w oknach uważnie obserwując co robimy. Nadjechały sanie wypełnione zwłokami poukładanymi warstwami. Ciała były zamarznięte. Ludzie zastygli w pozach, które przybrali w chwili śmierci. Porozkładane na boki ręce pomordowanych jakby prosiły o litość. Prawie wszyscy mieli pootwierane oczy. Jedni patrzyli w niebo, drudzy spoglądali na stojących przy drodze ludzi. Na widok tych twarzy coś ściskało za gardło, do oczu napływały łzy. Żegnaliśmy ich na zawsze modląc się i płacząc. Za saniami pełnymi trupów szła mała grupka ludzi. To najbliżsi odprowadzali swoich zmarłych. Szli zrezygnowani i milczący. Wiem, że tych obrazów i przeżyć nigdy się już nie zapomni. One wracają i wracać będą przez całe życie bez naszej woli, w snach i na jawie. Trudno to pojąć, ale zmarli żegnani byli zza zamkniętych okien obojętnym, a nawet niekiedy nienawistnym wzrokiem części współbraci Ukraińców. Smutne to, ale prawdziwe ... Fragment opowieści Jana Białowąsa : Krwawa Podolska Wigilia w Ihrowicy w 1944 roku

P.S. Trudno zrozumieć zbrodnię popełnioną w podolskiej wsi Ihrowica 24 grudnia 1944 roku. Dlaczego do polskich domów podczas wigilijnej wieczerzy wdarli się nagle zbrojni banderowcy z OUN–UPA i okoliczni ukraińscy chłopi, mordując, rabując i paląc? Czym zasłużyli sobie miejscowi Polacy na tak straszne potraktowanie? Dlaczego pod ciosami ukraińskiej siekiery zginął wyjątkowo dobry i kochający ludzi człowiek, ksiądz Stanisław Szczepankiewicz, który przez całe lata z oddaniem leczył i pielęgnował wszystkich chorych, bez względu na narodowość i wyznanie? Napisała Lucyna Kulińska w swoim artykule : „ Ihrowica - zabili nas w Wigilię” Na postawionym w 2008 roku pomniku w Ihrowicy umieszczona jest inskrypcja w j. polskim i ukraińskim z niewielką różnicą, w języku polskim napisano „zamordowanym” a w ukraińskim „zginęli śmiercią tragiczną”: "Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej do Ciebie, Panie, woła ten głos (Kornel Ujejski)", oraz: "Około 90 Polaków mieszkańców wsi Ihrowica zamordowanych 24 grudnia 1944 r. Niech spoczywają w pokoju. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, Rodziny, 2007 rok". Na skrzydłach pomnika widnieją imiona, nazwiska oraz wiek ofiar.

Wiem że jesteś tam ...

Witaj, pozdrawiam serdecznie ... Chcę Ci powiedzieć, ze jestem wśród najpiękniejszych gwiazd, w chmurach, że jestem w porządku, tutaj jest tylko pokój... miłość i przebaczenie... ❤️ Nie bądź smutny z powodu mojej nieobecności, nie opuściłam Cię, po prostu teraz nie możesz mnie zobaczyć, jak wcześniej, ani nie słyszysz mojego głosu, ale jestem z Tobą cały czas, w każdym uderzeniu Twojego serca, w każdej łzie, którą dla mnie wylewasz. Wiesz co? Osuszam je dla Ciebie rękami i moimi pocałunkami, ale Ty nie zdajesz sobie sprawy i nie akceptujesz tego, że nie jestem fizycznie. ❤️ Wiesz dobrze, że takie jest prawo życia... Nie obwiniaj nikogo. Nie czuj się winny z powodu czegokolwiek, jeśli nie przytuliłeś mnie, kiedy miałeś czas jeśli nie powiedziałeś mi, jak bardzo mnie kochasz, zapomnij o tym... Twój ból mówi wszystko; pomyśl, że jestem w porządku, uśmiechnij się, kiedy mnie wspominasz. ❤️ Pamiętaj o najlepszych chwilach, które dzieliliśmy, o czasach, kiedy śmialiśmy się razem... Nie pamiętaj, jak wyglądało moje odejście... to sprawia, że jesteś tak bardzo smutny ,z krwawiącą duszą i sercem. Nie torturuj się już więcej. ❤️ Kiedy jesteś samotny, podnieś oczy na niebo... nie ważne czy jest dzień, zobaczysz mnie w chmurze, która jest bliżej, a jeśli jest noc,Bszukaj tylko największej gwiazdy, najjaśniejszej... Będę Cię tam obserwowała, a mój szept odpowie... Pamiętaj, że to nie było pożegnanie, to było tylko do zobaczenia. Może to już niedługo nasze spotkanie, może minie wiele lat, aby spotkać się ponownie, ale jeśli zapewniam Cię, że spotkanie między nami jest jedyną rzeczą, którą mamy na pewno. ❤️ Nie płacz, bo to czyni mnie bardzo smutną, a tutaj w tym miejscu nie akceptują smutków... Nie zamocz mi skrzydeł swoimi łzami. Czasami nie pozwalasz mi oderwać się od ziemi do miejsca, do którego naprawdę należę. Nikt nie może powiedzieć Bogu, dlaczego tak szybko odszedł... ❤️ Kiedy te myśli Cię przytłaczają, po prostu powiedz... Panie niech się spełni Twoja święta wola... Dałeś mi, ale należy to do Ciebie, zapewniam Cię, że te słowa dadzą Ci ukojenie...

❤️ Cóż, żegnam się. Dziś jest Moje Święto moje Urodziny o których zawsze pamiętałeś i pamiętasz wiem że przyjdziesz na mój grób i zapalisz znicz. A ja chcę być przy tym obecna, by poznać radość, jaką odczuwasz, gdy jesteś ze Mną. Pamiętaj, że bardzo Cię kocham i zawsze będę przy Tobie, dopóki tu nie przyjdziesz bez bagażu, bo tu przynosi się tylko to, co się zasadziło na ziemi. Twoja Inka .

...jeszcze nic się nie miało zdarzyć ...

Czasem wszystkie słowa świata są za małe, a jedno zdanie staje się całym wyznaniem duszy. I właśnie tak czuję. Potrzebuję Cię… tak zwyczajnie, tak po ludzku, tak z każdego miejsca, które we mnie wciąż drży. Potrzebuję Twojego światła, Twojej obecności, tej niewidzialnej dłoni, którą kładziesz na moim sercu, gdy życie zbyt mocno przygniata. Kocham Cię… nie tylko wspomnieniem, nie tylko tamtym czasem, ale wszystkim, czym jestem i czym wciąż próbuję być. Miłością, która nie przeminęła, która oddycha ze mną, która podnosi mnie, gdy braknie sił. Są takie słowa, które nie potrzebują wyjaśnień. Są takie uczucia, które nie kończą się nawet wtedy, gdy brakuje czyjejś obecności. A ja dziś mówię szeptem, ale najgłośniej jak potrafię: Potrzebuję Cię. Kocham Cię.

src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh3RY7HDG9LA3Xx4A6ODM_OA_8tlyxvIXxh2l25oo259mLDpg0ow7KyYVbdNFy7FGmceayWO9jbpTMs5k1-Yk46QxlgedILzwiaak1H_DEE59cfQwwyDgDrHMu6tAbjbj9nz1whzMzUCdRt8s2k0AV3nuL9jyoXKfnWpwFPzswfCh9C86GHFqNtTOvjv8BK/s400/23c7e159-29c1-4509-8273-75b3cd5cdae1.jpg"/>